Phân biệt độ phẳng và độ song song trên bản vẽ cơ khí

Độ phẳng kiểm soát hình dạng của chính một bề mặt và không cần chuẩn tham chiếu. Độ song song kiểm soát hướng của một bề mặt hoặc đường tâm so với một chuẩn được chỉ định. Vì vậy, hai yêu cầu này không thể tự động thay thế cho nhau.

Vùng dung sai độ phẳng nằm giữa hai mặt phẳng song song. Toàn bộ bề mặt thực phải nằm trong vùng này. Yêu cầu thường được dùng khi bề mặt cần tiếp xúc ổn định, làm chuẩn lắp hoặc hạn chế cong vênh; nó không tự kiểm soát vị trí hay góc của bề mặt so với một bề mặt khác.

Độ song song luôn liên quan đến một chuẩn. Với một bề mặt, vùng dung sai cũng nằm giữa hai mặt phẳng song song, nhưng hai mặt phẳng này được định hướng song song với chuẩn. Do đó, kết quả phụ thuộc vào cách thiết lập và mô phỏng chuẩn trên chi tiết.

Một bề mặt có thể khá phẳng nhưng vẫn nghiêng so với chuẩn; ngược lại, yêu cầu song song không có nghĩa là có thể bỏ qua hình dạng cục bộ của bề mặt. Khi chức năng cần cả khả năng tiếp xúc và quan hệ định hướng, bản vẽ có thể cần chỉ định cả hai đặc tính với mức dung sai phù hợp.

• Độ phẳng: không tham chiếu datum
• Độ song song: phải tham chiếu datum
• Độ phẳng kiểm soát form; độ song song kiểm soát orientation
• Dung sai càng chặt càng cần xem xét phương pháp gia công, gá đặt và đo

VietTech xác định bề mặt chức năng, chuẩn, kích thước và điều kiện đo từ bản vẽ trước khi chọn phương pháp. Tùy hình học và yêu cầu, việc kiểm tra có thể sử dụng bàn máp, đồng hồ so, máy đo chiều cao Mitutoyo LH-600 hoặc CMM Hexagon. Thiết bị và cách gá đo được xác nhận theo từng chi tiết; không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho mọi bản vẽ.

Để nhà cung cấp đánh giá đúng quy trình và đo kiểm, RFQ nên làm rõ chức năng thay vì chỉ đặt một trị số hình học rất chặt.

• Bề mặt nào là bề mặt chức năng
• Datum nào được dùng và cách nhận biết trên chi tiết
• Dung sai áp dụng trước hay sau nhiệt luyện hoặc xử lý bề mặt
• Điều kiện gá đỡ khi đo, nếu chi tiết mỏng hoặc dễ biến dạng
• Yêu cầu báo cáo đo và tần suất kiểm tra
• Bản vẽ 2D và revision áp dụng

Các lỗi phổ biến gồm dùng độ phẳng khi thực tế cần kiểm soát quan hệ giữa hai mặt, chỉ định độ song song nhưng thiếu datum, hoặc yêu cầu dung sai chặt trên chi tiết mỏng mà không nêu điều kiện gá đo. Những điểm này nên được làm rõ trước báo giá để tránh hai bên hiểu khác nhau.