Ra 3.2, Ra 1.6 và Ra 0.8: Chọn độ nhám nào cho chi tiết CNC?

Độ nhám bề mặt ảnh hưởng đến ma sát, khả năng làm kín, độ bền mỏi, độ ổn định khi lắp ghép và ngoại quan của chi tiết. Trên bản vẽ cơ khí, Ra là thông số được sử dụng phổ biến để mô tả độ nhám trung bình của biên dạng bề mặt. Tuy nhiên, trị số Ra nhỏ hơn không đồng nghĩa chi tiết luôn tốt hơn. Nếu chỉ định Ra quá chặt cho mọi bề mặt, thời gian gia công, số lần thay dao, công đoạn mài và chi phí kiểm tra có thể tăng đáng kể. Cách hợp lý là xác định bề mặt nào thực sự có chức năng, sau đó chọn mức độ nhám phù hợp với tiếp xúc, chuyển động, làm kín hoặc yêu cầu ngoại quan.

Bảng trên là định hướng ban đầu, không phải cam kết rằng một phương pháp gia công luôn đạt được một trị số Ra cố định. Kết quả còn phụ thuộc vật liệu, độ cứng, chiều dài nhô, hình dạng dao, tình trạng máy, chế độ cắt và vị trí đo.

Ra 3.2 thường phù hợp với nhiều bề mặt phay và tiện thông dụng không trực tiếp tham gia làm kín hoặc chuyển động chính xác. Đây có thể là lựa chọn kinh tế cho mặt ngoài, mặt gá phụ, block, plate và các vùng chỉ cần bảo đảm kích thước. Không nên yêu cầu Ra 1.6 hoặc Ra 0.8 trên toàn bộ chi tiết nếu chỉ một số mặt có chức năng. Đánh dấu riêng bề mặt quan trọng giúp nhà gia công chọn đúng dao, nguyên công và phương pháp đo.

Ra 1.6 có thể được cân nhắc cho bề mặt định vị, vai trục và vị trí lắp ghép cần ổn định. Ra 0.8 thường xuất hiện ở bề mặt trượt, cổ trục, bề mặt làm việc sau mài hoặc vị trí mà ma sát và độ ổn định tiếp xúc có vai trò rõ ràng. Trước khi chọn mức rất nhỏ, cần kiểm tra liệu chức năng có thực sự yêu cầu hay không. Một bề mặt có Ra thấp nhưng sai độ phẳng, độ tròn hoặc độ đồng trục vẫn có thể không đáp ứng lắp ráp. Độ nhám và dung sai hình học phải được xem xét cùng nhau.

Tiện, phay, mài và các công đoạn hoàn thiện tạo ra cấu trúc bề mặt khác nhau. Trong tiện, lượng chạy dao, bán kính mũi dao, độ cứng vững và rung động ảnh hưởng rõ đến vết bề mặt. Trong phay, đường chạy dao, độ đảo dao và bước tiến giữa các đường cắt cần được kiểm soát. Mài có thể tạo bề mặt tinh hơn, nhưng vẫn phải quản lý đá mài, sửa đá, nhiệt và biến dạng. VietTech xem xét phay CNC, tiện CNC, mài phẳng hoặc mài tròn theo yêu cầu của từng bản vẽ. Không nên mặc định mọi bề mặt Ra 0.8 đều phải mài, hoặc mọi bề mặt phay đều chỉ đạt Ra 3.2; phương án cần được xác nhận theo hình học, vật liệu, dung sai và số lượng.

Máy đo độ nhám dùng đầu dò di chuyển trên bề mặt và tính toán thông số theo điều kiện cài đặt. Kết quả có thể thay đổi theo hướng đo, chiều dài lấy mẫu, bộ lọc, vị trí đo và tình trạng sạch của bề mặt. Khi kiểm tra, cần xác định đúng bề mặt, đo theo hướng phù hợp với vết gia công và tránh vùng ba via, vết xước hoặc mép chi tiết nếu đó không phải vùng đánh giá. Với chi tiết nhỏ, rãnh hẹp hoặc bề mặt cong, khả năng tiếp cận của đầu dò cũng phải được xem xét ngay từ lúc báo giá.

• Trị số Ra và bề mặt áp dụng.
• Tiêu chuẩn hoặc quy ước ký hiệu đang sử dụng.
• Có cho phép bóc vật liệu hay phải giữ nguyên bề mặt hay không.
• Hướng vết gia công nếu có ảnh hưởng đến chức năng.
• Trạng thái kiểm tra: trước hay sau nhiệt luyện, mạ hoặc xử lý bề mặt.
• Yêu cầu báo cáo đo, số lượng mẫu và vị trí đo.
• Vật liệu, độ cứng, số lượng và thời hạn mong muốn.

Ra 3.2 thường phù hợp cho nhiều bề mặt gia công thông dụng; Ra 1.6 dành cho các vị trí cần bề mặt tinh và ổn định hơn; Ra 0.8 nên được dùng khi có yêu cầu chức năng rõ ràng. Chọn đúng mức độ nhám giúp cân bằng khả năng làm việc, phương pháp gia công, thời gian kiểm tra và chi phí.